Stowarzyszenie Miłośników Muzeum i Ziemi Głubczyckiej zaprasza na szlak krzyżacki po ziemi głubczyckiej

Zakon rycerski Szpitala Najświętszej Marii Panny Domu Niemieckiego w Jerozolimie, zwany Krzyżakami, wywodzi się z bractwa szpitalnego, które powstało podczas III wyprawy krzyżowej (1189-1192) i oblężenia Akki przez krzyżowców. Jego symbolem stał się czarny krzyż na białym polu. Zadaniem zakonu były: walka z niewiernymi, opieka nad chorymi i pielgrzymami. Twórcą potęgi zakonu krzyżackiego był wielki mistrz Hermann von Salza (1209-1239). W 1204 r. margrabia Moraw Władysław Henryk wraz ze swoim bratem, królem Czech Przemysłem Ottokarem I z dynastii Przemyślidów, podarował Krzyżakom majątek w Opawie.

W roku 1222 wrocławski książę Henryk I Brodaty (mąż świętej Jadwigi Śląskiej) sprowadził do siebie Krzyżaków nadając im wieś Łasucice k.Namysłowa. W 1226 r. książę Konrad Mazowiecki sprowadza zakon krzyżacki w celu obrony ziem przed atakami pruskimi i nadaje im we władanie ziemię chełmińską.

26 sierpnia 1222 r. Ottokar I zatwierdził mistrzowi Hermannowi von Salza prawo do posiadania wszystkich majątków zakonnych w Czechach, na Morawach oraz w innych prowincjach Królestwa Czeskiego. Z dokumentu króla Wacława I z 12 maja 1237 r. dowiadujemy się, że do zakonu krzyżackiego poza Opawą należało 6 wsi, wśród nich Gołuszowice, Gadzowice i Krzyżowice na ziemi głubczyckiej. Od 1809 r. do chwili obecnej siedzibą Wielkiego Mistrza Zakonu jest Wiedeń (Austria) a komturie znajdują się w Opawie i Bruntalu (Czechy).

W 1810 r. państwo pruskie dokonuje konfiskaty majątków klasztornych, które przechodzą na skarb państwa. Jednak majątki krzyżackie, by nie urazić dworu wiedeńskiego, pozostawiono ówczesnemu wielkiemu mistrzowi arcyksięciu Antoniemu Victorowi.

Kościół parafialny w Gołuszowicach / © fot. M. Kitka

WIEŚ GOŁUSZOWICE

Wieś położona 3 km na zachód od Głubczyc. Została założona przez zakon krzyżacki, do którego należała już w 1237 r. W dokumentach występowała pod nazwami: Holaspiz, Holussowic, od 1377 r. Creutzgerdorff i do 1945 r. Kreuzendorf (wieś krzyżacka). Posiadana pieczęć miała w środku krzyż krzyżacki.

Pieczęć z Gołuszowic / Fot. ze zbiorów P. Kopczyka

Kościół parafialny pw. św. Marcina. Kościół zbudowali Krzyżacy. Między 1671 r. a 1692 r. kamienny kościół z drewnianą wieżą i trzema dzwonami miał tylko 1 ołtarz. Plebania była drewniana, kryta strzechą, a przy niej znajdował się duży ogród, łan pola i mała łąka. W 1702 r. zostały założone księgi metrykalne. Filiami parafii Gołuszowice były: Równe z Dobieszowem (1653-1668), Bogdanowice z Nową Wsią (1670-1719) oraz Krzyżowice. W 1718 r. została zburzona drewniana wieża i zbudowano nową z kamienia i cegły. W latach 1837-1938 kościół trzeba było powiększyć, ponieważ stał się za mały. Powiększono go na wschód. Stara część zatrzymała płaski sufit, nowa (prezbiterium) otrzymała sklepienie i trzy duże okna. W tym samym roku wraz z wieżą częściowo pokryto dach gontem, a po stronie południowej zbudowano nową zakrystię z oratorium. Ponadto zostały naprawione organy z 8 rejestrami i zaopatrzone w pedały. W 1841 r. postawiono nowy, pozłacany ołtarz główny i zaopatrzono w obraz św. Marcina autorstwa Karla Rothe z Wrocławia ( nie zachował się), a w 1844 r. powstały dwa nowe ołtarze boczne – Matki Boskiej Bolesnej i św. Józefa. W 1895 r. nad wejściem do chóru zawieszono herb krzyżacki, który od 1718 r. do 1895 r. wisiał nad drzwiami. Organy dla gołuszowickiego kościoła zbudował w 1874 r. mistrz Haas z Głubczyc. Obecnie oryginalny herb krzyżacki wisi na południowej ścianie kościoła.

Gadzowice. Brama wjazdowa i spichlerz na terenie dawnego majątku krzyżackiego / © fot. M. Kitka

WIEŚ GADZOWICE

Pierwsza wzmianka o Gadzowicach pochodzi z 1237 r. i nazywały się Smidesdorf a do 1945r Schmeisdorf. Od założenia wsi znajdował się tu krzyżacki folwark. Wieś należy do parafii Gołuszowice i nie posiada kościoła. Pieczęć wsi miała w środku krzyż krzyżacki. Prawdopodobnie w folwarku min. były krzyżackie kuźnie i pracowali tam kowale. W zachodnim krańcu wsi stał wiatrak. Chłopi z Gołuszowic i z Krzyżowic odrabiali pańszczyznę w majątku w Gadzowicach.

Krzyżowice. Kościół parafialny / © fot. M. Kitka

WIEŚ KRZYŻOWICE

Wieś w 1237 r. nosiła nazwę Crucerdorf, nawiązującą do posiadającego ją zakonu krzyżackiego, którego komtur rezydował w Opawie. W 1377 r. Crisowitz, następnie do 1945 r. Kreisewitz. Dobra Krzyżaków ciągnęły się po obu stronach drogi łączącej Gołuszowice z Krzyżowicami. Wieś miała własną pieczęć z krzyżem krzyżackim.

Kościół pw. Nawiedzenia Najświętszej Marii Panny. Wieś należy do parafii Gołuszowice. Nie wiadomo, w którym roku zbudowano miejscowy kościół, który stał na obmurowanym cmentarzu. Między 1672 r. a 1691 r. kamienny kościół był bardzo zniszczony, miał tylko 1 ołtarz, chrzcielnicę, małą zakrystię oraz trzy dzwony w tym jeden z datą roczną 1512. W 1782 r. został wyremontowany. Drewniana wieżyczka otrzymała nowe pokrycie, a kościół w 1842 r. otrzymał nową Drogę Krzyżową. W I połowie XIX w. poza ołtarzem głównym istniał tylko jeden ołtarz boczny św. Jana Chrzciciela. W 1897 r. wyburzono stary kamienny kościół i zbudowano dzisiejszy neogotycki ceglany kościół pw. Nawiedzenia NMP. W 1943 r. władze hitlerowskie skonfiskowały dzwon z 1512 r. Po wojnie znalazł się w Hamburgu i otrzymała go w depozyt parafia Nesslbach w Bawarii. Dzięki współpracy polsko-niemieckiej dzwon ten został przywieziony do Polski i 18.06.2009 r. uroczyście wniesiony do krzyżowickiego kościoła jako Dzwon Pojednania. W poświęceniu wzięli udział zaproszeni krzyżaccy kapłani z Opawy i Bruntala.

Zopowy. Dom Samotnej Matki – teren dawnego majątku krzyżackiego / © fot. M. Kitka

WIEŚ ZOPOWY

Wieś położona nad rzeką Troją. W swojej historii wieś zmieniała swoją nazwę. Pierwotna nazwa brzmiała Sopow, w 1377 r. nosiła nazwę Soppo, w 1434 r. – Soffo, w 1461 r. – Soppow, w 1462 r. Zoppow, a do 1945 – Soppau. W 1682. Julia Maria Konstancja von Wengersky sprzedała wieś Zopowy zakonowi krzyżackiemu za 17 tys. reńskich guldenów. Pieczęć gminna miała w środku krzyż krzyżacki. W 1725 r.do znajdującego się tu folwarku, poza polami i ogrodami, należał browar, stawy rybne, młyn wodny i trzy wiatraki.

Pieczęć z Zopowych / Rys. ze zbiorów P. Kopczyka

Dwór majątkowy Krzyżacy wznieśli około 1760 r. Był to jednopiętrowy budynek z potężnym mansardowym dachem, a na trójkątnym naczółku na elewacji frontowej były przytwierdzone trzy herby. Wewnątrz budynku nad hallem i klatką schodową zbudowali sklepienie krzyżowe. Dwór został odnowiony w 1853 r. Wisiał tam duży portret olejny wielkiego mistrza Maksymiliana von Oesterreich-Este. W 1945 r. dwór został spalony. Następnie został odbudowany z zatraceniem cech stylowych. Nie odbudowano mansardowego dachu, zastępując go dachem czterospadowym. Obecnie w mieści się tam Dom Samotnej Matki.

Kościół pw. Św. Archanioła Michała należy do parafii Zubrzyce. Nie wiadomo, w którym roku zbudowano miejscowy kościół. Był mały nie miał wieży. W 1613 r. pan majątku Fryderyk Tschammer dobudował i sklepił prezbiterium, podczas gdy sufit starego kościoła pozostał płaski. W 1762 r. kościół był w złym stanie technicznym. W 1784 r. sklepiono nawę kościoła, który miał dwa ołtarze, chrzcielnicę oraz dwa dzwony i zbudowano wieżę. W 1804 r. za sprawą zakonu krzyżackiego Zopowy stały się parafią. W 1810 r. podczas procesji wokół kościoła, w czasie dzwonienia oderwało się serce dzwonu i zabiło naczelnika urzędu. W 1863 r. w kościele znajdował się ołtarz główny, poświęcony patronowi oraz jeden ołtarz boczny pw. Pomocy Marii. Spośród trzech małych dzwonów najcięższy został odlany w 1613 r. Księgi metrykalne zostały założone w 1715 r. Po zniszczeniach wojennych kościół odbudowano w latach 1957-1960.

Na podstawie materiałów: dr Katarzyny Maler, dr Mieczysława Żeligina, dr Michała Smolorza i Jana Mruka tekst opracował Piotr Kopczyk

Rekonesansu szlaku krzyżackiego dokonali 29.09.2021 r. członkowie Stowarzyszenia Miłośników Muzeum i Ziemi Głubczyckiej:

Piotr Kopczyk – prezes SMMiZG,
Andrzej Kurcoń – członek zarządu SMMiZG,
Mateusz Kitka – zdjęcia, portal www.twojeglubczyce.pl

 

Poprzedni artykułVIII Dzień Kresowy
Następny artykułPomóż chorej Emilce
Wydarzenia, newsy, wywiady, fotorelacje z gminy Głubczyce. Portal współpracuje z miesięcznikiem "Głos Głubczyc" i TV Pogranicze. TwojeGlubczyce.pl to Twój portal regionalny! Jeśli masz informację o ciekawym wydarzeniu, napisz! kontakt@twojeglubczyce.pl tel.: +48 600 806 804